Te Ara o te Vai

Te turanga o te vai i Rarotonga nei, koia e na roto ana te reira i te paipa mei te au kapuanga vai ki te au ngutuare ta takitai.   

E aere mai ana te vai no roto mai i tetai 12 au kapuanga vai i uta i te maunga, takapini ia Rarotonga.  E na roto mai ana te vai i te au manga manga paipa koropini ia Rarotonga e tae uatu ki te au ngutuare e pera katoa au ona pitiniti, au opati o te kavamani e te vai atura.  

Kua akonoo ia teia au kapuanga vai ki uta i te maunga kia mamao te reira no tetai uatu au apinga tamanamanata.

Kare e meitaki ana te turanga o te vai i teia tuatau no te poto i te tuatau ua e te maata i te kaimoumou vai.  Kare e rava meitaki ana te au kapuanga vai no te taporoporo atu i te vai i te tuatau vai kore, e i teia au tuatau e maro ana teia au kapuanga vai.  

No te takere i te turanga o te au paipa vai e manganui te vai e ta’e nei ki vao mei tetai 30-70%.  Inara kua akaiti ia mai teia mei tetai 20% i muri ake i te akameitaki anga i tetai tuanga o te ara paipa.

Na te opati o te Vai i raro ake i te akatereanga a te Pae Angaanga e akono ana i te turanga o te vai i Rarotonga nei. 

E aka angaanga tikai te akono i te au kapuanga vai, no te mamao ki uta i te maunga.  E manganui katoa te au animara taetaevao mei te puaka, puaka nio e te puaka toro e aka repo nei i teia au kapuanga vai ki to ratou repo tutae. 

Mei te au enua rai i roto i te Pacifica, kare te vai i Rarotonga e tavairakau iana mari ra koia ko te akameitaki ua i tona turanga na roto i te taangaanga i te kirikiri toka e te one tea.  

I te tuatau ua pakari, e riro ana teia i te tamanamanata i te turanga o te au kapuanga vai.  E manganui oki te tita e te vari e taii ana ki roto i te au ara kauvai e pera katoa te au kapuanga vai.  I roto i teia tuatau, e repo tikai te vai me ta’e mai ki te au ngutuare e pera katoa te au ona pitiniti.    

E toru rai au vairanga tangaka i raro ake i te akatereanga a te opati o te Vai.  Koia oki ko te vai tangaka i Takuvaine, 2.4 mirioni karani mei tetai 2-3 ra vairanga no Avarua.  Ko te tangaka vai i Tereora e Tepuka kare e meitaki rava ana te turanga no te poto i te tuatau ua.  E tapiri ana te apii tua rua Tereora i teia tuatau e e tutaki ana te au ngutuare ta ratou vai kia kave ia mai ki to ratou au ngutuare.

E i teia atianga te akapapa atu nei te kavamani i te akameitaki atu i te turanga o te vai i raro ake i te porokaramu – Te Mato Vai tei turuia e te Kavamani o Tinito e pera katoa Nuti Reni.